Według niego wiara w Bibi została prawdopodobnie przejęta od Serbów, wśród których występuje ona pod imieniem Tetka (ciotka), Ćuma lub Kuma (matka chrzestna). Drugą wyróżnioną postacią jest matka Boga – De Dewleskeri lub Dewlikani Daj (także Mri Dewlikani Daj – moja Matka Boga oraz Masxari u Cyganów smoleńskich). Nakładanie się na pojęcie Dewlikani Daj idei i wyobrażeń Matki Boskiej-Marii (w kręgu kultury chrześcijańskiej) skutecznie wyparło bardziej pierwotne znaczenia. Nie znajdujemy w ich wierzeniach idei Boga postaciowego, antropomorficznego. Warto tu jeszcze odnotować, że w wyobrażeniach mitologicznych nie odnajdujemy idei kaźni pośmiertnej czy piekła; podobnie umiejscowienie krainy umarłych napotyka trudności, chociaż wiara w dusze zmarłych i życie pozagrobowe jest wyraźna. Według tego autora, Cyganie wierzyli, że może ono przywracać zdrowie, a nawet ożywiać umarłych. W interpretacji Okely, wyobrażenia o mulo wykazują daleko idącą analogię z wyobrażeniami o charakterze i własnościach gorgio (nie-Cyganów); mulo, jak i gorgio, może nagle pojawić się w ich obozowisku; mulo, jak i gorgio, może dla kaprysu prześladować wędrowców; obu przypisywany jest status skalania i własność przynoszenia chorób; mulo, jak i gorgio, należy utrzymywać na dystans, dawać to, czego żądają i nie zatrzymywać ich własności; skutecznym sposobem unikania mulo, jak i gorgio, jest wędrowanie.
Cyganie wierzyli, że jeżeli keśali chce uszczęśliwić dziecko na całe życie (może tego dokonać tylko dziewica), owija wokół szyi noworodka czerwoną nić, mającą przynosić szczęście. Urmy i keśali to cygańskie boginie wyznaczające los człowieka, zazwyczaj na trzeci dzień po urodzeniu. Towarzyszyła mu zazwyczaj ćowali. Magia lecznicza Cyganów była bogata: Drabarni, guli romni czy ćowali posługiwały się nie tylko ziołami (drab – w wielu dialektach jest obecnie synonimem lekarstwa), ale także rekwizytami i formułami słownymi. Wśród innych ugrupowań ROMÓW znachorki czy zielarki cygańskie znane były jako gule romnia (słodkie kobiety) lub ćowali (także ćowahani – czarownica). Wśród niektórych ugrupowań Cyganów bałkańskich powodem chorób była m. Wśród Cyganów bałkańskich, rumuńskich, także ugrupowań KEŁDERASZY i LOWARÓW, ćohano przedstawiano jako białą zjawę pozbawioną kości. W przywoływanej przez Geberta tradycji KEŁDERASZY na istniejącej od zawsze ziemi (phu) pewnego dnia pojawił się o Del (Bóg), a dokładniej Phuro Del (Stary Bóg), zaraz jednak obok niego pojawił się beng (diabeł). Diabeł jednak zapragnął sam stworzyć ziemię i trzymając już piasek w dłoni wymówił swoje imię.
Jednak już w 1922 r. Wśród Cyganów bałkańskich znane są jeszcze inne postacie demonów chorób, głównie żeńskiego rodzaju, jak Bibi (ciotka), Phuri (stara), Mamiori (babcia). Po drugie, źródła wykorzystane do tej rekonstrukcji pochodzą głównie z XIX oraz XX w. Po trzecie, materiały, które analizowaliśmy, zaczerpnięte zostały głównie z prac opisujących Cyganów Europy Centralnej i Południowej (Bałkanów), nie dają zatem wyczerpującego obrazu wierzeń i religijnych praktyk Cyganów. Chcąc zarysować obraz religijności Cyganów, a więc przedstawić ich system wierzeń i praktyk religijno-magicznych, musimy wskazać na pewne ograniczenia. Kompleks tych wierzeń i wyobrażeń wiąże się ze śmiercią. Jego źródłosłów wiąże się z sanskryckim diw – świecić, błyszczeć, a dewa – to jaśniejący lub istota niebiańska. Pierwsze Sanarow wiąże z królestwem Keśalgo (Mgły), miały to być jego córki, wyobrażane jako długowłose lub grzywiaste kobiety. Sanarow określa je wspólną nazwą mizehe – złe (od cygańskiego mizeh – zło). Sanarow potwierdzał szczególnie rozwinięte wyobrażenia drzewa kosmicznego u Cyganów z Węgier i Rumunii. Całkowicie przeciwstawne tym wyobrażeniom o wodźi były wyobrażenia związane z ćohano (upiór lub wampir). Wierzenia Cyganów serbskich związane z Bibi opisał szczegółowo Petrović. W interpretacji niektórych badaczy mulo, podobnie jak i inne wynikające z pojęcia skalania tabu (związane z koncepcją ciała ludzkiego, czystości jedzenia, kategorii zwierzęcych, istot nadprzyrodzonych itp.), staje się jeszcze jedną formą ekspresji społecznych i etnicznych granic.
Zacytujemy tu jedną z nich. Pierwsze, wywoływane “zarazkami”, mogły być leczone przez lekarzy (zarazić można się było przez stosunki seksualne z nie-Cyganami, jedzenie potraw przez nich przygotowywanych, zamieszkanie w domu, w którym poprzednio mieszkali gadzie itp.). Jedna z nich była dobra i przynosiła szczęście – bacht, druga zła i obdarzała nieszczęściem – bibacht, trzecia spełniała rolę pośredniczki. Jeżeli keśali utraciła swą moc, wybrawszy sobie ziemskiego kochanka, mogła jeszcze zapewnić szczęście dziecku przez obdarowanie go szatą utkaną z własnych włosów. Urmy i keśali musiały być godnie przyjęte. Analogiczną funkcję spełniały urmy – “białe kobiety”, nazwane tak z powodu białych szat, w jakich miały się pojawiać. Za tym, by utożsamić ropuchę z cygańskim beng, przemawia nie tylko jej rola w micie; inspiruje całe zło, tak jak w kosmogonii ROMÓW czyni beng. Wątki te były zapożyczone od niecygańskiego i ludowego w swym charakterze otoczenia, nie są więc czymś specyficznie cygańskim. Takie były narodziny Damo i Yehwah (Adama i Ewy). Pozostaje natomiast faktem szczególny kult i adoracja Matki Boskiej, dziewicy Marii i św. Sami Cyganie nazywają św. Wierzbę, według Sanarowa, Cyganie wiązali z ziemskim królestwem Keśalgo (Mgły), natomiast świerk – z niebieskim królestwem Kham (Słońca). Wierzono, że kiedy piorun uderza w ziemię, to phuwuśe umierają. Tekst przysięgi, odnotowany przez Ficowskiego, w bezpośredni sposób określa jego podstawowe atrybuty: “Dewła, dikhes cacipen miro, kaj me dowa na kerdżom. A syr me kerdżom, ta sykaw mange, Dewła, cudo kie trin diwesa, trin ćhona, trin berś, te phagereł man, te śućkires man, te paśuwaw andro grobo” (Boże, ty widzisz moją prawdę, że ja tego nie zrobiłem.
Leave a Reply